خطابه امیرالمومنین در آغاز ماه مبارک رمضان



الإمام الباقر عن آبائه علیهم السلام

: خَطَبَ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام فی أوَّلِ یَومٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ فی مَسجِدِ الکوفَةِ ، فَحَمِدَ اللّه َ بِأَفضَلِ الحَمدِ وأشرَفِها وأبلَغِها ، وأثنى عَلَیهِ بِأَحسَنِ الثَّناءِ ، وصَلّى عَلى مُحَمَّدٍ نَبِیِّهِ صلى الله علیه و آله ، ثُمَّ قالَ : 
«أیُّهَا النّاسُ ، إنَّ هذَا الشَّهرَ شَهرٌ فَضَّلَهُ اللّه ُ عَلى سائِرِ الشُّهورِ کَفَضلِنا أهلَ البَیتِ عَلى سائِرِ النّاسِ ؛ وهُوَ شَهرٌ یُفَتَّحُ فیهِ أبوابُ السَّماءِ وأبوابُ الرَّحمَةِ ، ویُغَلَّقُ فیهِ أبوابُ النِّیرانِ ؛ وهُوَ شَهرٌ یُسمَعُ فیهِ النِّداءُ ، ویُستَجابُ فیهِ الدُّعاءُ ، ویُرحَمُ فیهِ البُکاءُ ؛ وهُوَ شَهرٌ فیهِ لَیلَةٌ نَزَلَتِ المَلائِکَةُ فیها مِنَ السَّماءِ ؛ فَتُسَلِّمُ عَلَى الصّائِمینَ وَالصّائِماتِ بِإِذنِ رَبِّهِم إلى مَطلَعِ الفَجرِ ، وهِیَ لَیلَةُ القَدرِ ؛ قُدِّرَ فیها وِلایَتی قَبلَ أن خُلِقَ آدَمُ علیه السلام بِأَلفَی عامٍ ، صِیامُ یَومِها أفضَلُ مِن صِیامِ ألفِ شَهرٍ ، وَالعَمَلُ فیها أفضَلُ مِنَ العَمَلِ فی ألفِ شَهرٍ . 
أیُّهَا النّاسُ ، إنَّ شُموسَ شَهرِ رَمَضانَ لَتَطلُعُ عَلَى الصّائِمینَ وَالصّائِماتِ ، وإنَّ أقمارَهُ لَیَطلُعُ عَلَیهِم بِالرَّحمَةِ ، وما مِن یَومٍ ولَیلَةٍ مِنَ الشَّهرِ إلاّ وَالبِرُّ مِنَ اللّه ِ تَعالى یَتَناثَرُ مِنَ السَّماءِ عَلى هذِهِ الاُمَّةِ ، فَمَن ظَفِرَ مِن نِثارِ اللّه ِ بِدُرَّةٍ کَرُمَ عَلَى اللّه ِ یَومَ یَلقاها ، وما کَرُمَ عَبدٌ عَلَى اللّه ِ إلاّ جَعَلَ الجَنَّةَ مَثواهُ . 
عِبادَ اللّه ِ ، إنَّ شَهرَکُم لَیسَ کَالشُّهورِ ؛ أیّامُهُ أفضَلُ الأَیّامِ ، ولَیالیهِ أفضَلُ اللَّیالی ، وساعاتُهُ أفضَلُ السّاعاتِ ؛ هُوَ شَهرٌ الشَّیاطینُ فیهِ مَغلولَةٌ مَحبوسَةٌ ؛ هُوَ شَهرٌ یَزیدُ اللّه ُ فیهِ الأَرزاقَ وَالآجالَ ، ویَکتُبُ فیهِ وَفدَ بَیتِهِ ؛ وهُوَ شَهرٌ یُقبَلُ أهلُ الإِیمانِ بِالمَغفِرَةِ وَالرِّضوانِ ، وَالرَّوحِ وَالرَّیحانِ ، ومَرضاةِ المَلِکِ الدَّیّانِ . 
أیُّهَا الصّائِمُ ، تَدَبَّر أمرَکَ ؛ فَإِنَّکَ فی شَهرِکَ هذا ضَیفُ رَبِّکَ ، اُنظُر کَیفَ تَکونُ فی لَیلِکَ ونَهارِکَ؟ وکَیفَ تَحفَظُ جَوارِحَکَ عَن مَعاصی رَبِّکَ؟ اُنظُر ألاّ تَکونَ بِاللَّیلِ نائِما وبِالنَّهارِ غافِلاً ؛ فَیَنقَضِیَ شَهرُکَ وقَد بَقِیَ عَلَیکَ وِزرُکَ ؛ فَتَکونَ عِندَ استیفاءِ الصّائِمینَ اُجورَهُم مِنَ الخاسِرینَ ، وعِندَ فَوزِهِم بِکَرامَةِ مَلیکِهِم مِنَ المَحرومینَ ، وعِندَ سَعادَتِهِم بِمُجاوَرَةِ رَبِّهِم مِنَ المَطرودینَ . 
أیُّهَا الصّائِمُ ، إن طُرِدتَ عَن بابِ مَلیکِکَ فَأَیَ بابٍ تَقصِدُ؟ وإن حَرَمَکَ رَبُّکَ فَمَن ذَا الَّذی یَرزُقُکَ؟ وإن أهانَکَ فَمَن ذَا الَّذی یُکرِمُکَ؟ وإن أذَلَّکَ فَمَن ذَا الَّذی یُعِزُّکَ؟ وإن خَذَلَکَ فَمَن ذَا الَّذی یَنصُرُکَ؟ وإن لَم یَقبَلکَ فی زُمرَةِ عَبیدِهِ فَإِلى مَن تَرجِعُ بِعُبودِیَّتِکَ؟ وإن لَم یُقِلکَ عَثرَتَکَ فَمَن تَرجو لِغُفرانِ ذُنوبِکَ؟ وإن طالَبَکَ بِحَقِّهِ فَماذا یَکونُ حُجَّتُکَ؟ 
أیُّهَا الصّائِمُ ، تَقَرَّب إلَى اللّه ِ بِتِلاوَةِ کِتابِهِ فی لَیلِکَ ونَهارِکَ ؛ فَإِنَّ کِتابَ اللّه ِ شافِعٌ مُشَفَّعٌ یَشفَعُ یَومَ القِیامَةِ لِأَهلِ تِلاوَتِهِ ، فَیَعلونَ دَرَجاتِ الجَنَّةِ بِقِراءَةِ آیاتِهِ . 
بَشِّر أیُّهَا الصّائِمُ ! فَإِنَّکَ فی شَهرٍ صِیامُکَ فیهِ مَفروضٌ ، ونَفَسُکَ فیهِ تَسبیحٌ ، ونَومُکَ فیهِ عِبادَةٌ ، وطاعَتُکَ فیهِ مَقبولَةٌ ، وذُنوبُکَ فیهِ مَغفورَةٌ ، وأصواتُکَ فیهِ مَسموعَةٌ ، ومُناجاتُکَ فیهِ مَرحومَةٌ . ولَقَد سَمِعتُ حَبیبی رَسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یَقولُ : 
«إنَّ للّه ِِ ـ تَبارَکَ وتَعالى ـ عِندَ فِطرِ کُلِّ لَیلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ عُتَقاءَ مِنَ النّارِ لا یَعلَمُ عَدَدَهُم إلاَّ اللّه ُ هُوَ فی عِلمِ الغَیبِ عِندَهُ ، فَإِذا کانَ آخِرُ لَیلَةٍ مِنهُ أعتَقَ فیها مِثلَ ما أعتَقَ فی جَمیعِهِ» . 
فَقامَ إلَیهِ رَجُلٌ مِن هَمدانَ فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، زِدنا مِمّا حَدَّثَکَ بِهِ حَبیبُکَ فی شَهرِ رَمَضانَ . 
فَقالَ : «نَعَم ، سَمِعتُ أخی وَابنَ عَمّی رَسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یَقولُ : مَن صامَ شَهرَ رَمَضانَ فَحَفِظَ فیهِ نَفسَهُ مِنَ المَحارِمِ دَخَلَ الجَنَّةَ» . 
قالَ الهَمدانِیُ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، زِدنا مِمّا حَدَّثَکَ بِهِ أخوکَ وَابنُ عَمِّکَ فی شَهرِ رَمَضانَ . 
قالَ : «نَعَم ، سَمِعتُ خَلیلی رَسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یَقولُ : مَن صامَ رَمَضانَ إیمانا وَاحتِسابا دَخَلَ الجَنَّةَ» . 
قالَ الهَمدانِیُّ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، زِدنا مِمّا حَدَّثَکَ بِهِ خَلیلُکَ فی هذَا الشَّهرِ . 
فَقالَ : «نَعَم ، سَمِعتُ سَیِّدَ الأَوَّلینَ وَالآخِرینَ رَسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله یَقولُ : مَن صامَ رَمَضانَ فَلَم یُفطِر فی شَیءٍ مِن لَیالیهِ عَلى حَرامٍ دَخَلَ الجَنَّةَ» . 
فَقالَ الهَمدانِیُّ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ ، زِدنا مِمّا حَدَّثَکَ بِهِ سَیِّدُ الأَوَّلینَ وَالآخِرینَ فی هذَا الشَّهرِ . 
فَقالَ : «نَعَم ، سَمِعتُ أفضَلَ الأَنبِیاءِ وَالمُرسَلینَ وَالمَلائِکَةِ المُقَرَّبینَ یَقولُ : إنَّ سَیِّدَ الوَصِیِّینَ یُقتَلُ فی سَیِّدِ الشُّهورِ . 
فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، وما سَیِّدُ الشُّهورِ ، ومَن سَیِّدُ الوَصِیِّینَ؟ 
قالَ : أمّا سَیِّدُ الشُّهورِ فَشَهرُ رَمَضانَ ، وأمّا سَیِّدُ الوَصِیِّینَ فَأَنتَ یا عَلِیُّ . 
فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّه ِ ، فَإِنَّ ذلِکَ لَکائِنٌ؟ 
قالَ : إی ورَبّی ، إنَّهُ یَنبَعِثُ أشقى اُمَّتی شَقیقُ عاقِرِ ناقَةِ ثَمودَ ، ثُمَّ یَضرِبُکَ ضَربَةً عَلى فَرقِکَ تُخضَبُ مِنها لِحیَتُکَ» . 
فَأَخَذَ النّاسُ بِالبُکاءِ وَالنَّحیبِ . فَقَطَعَ علیه السلام خُطبَتَهُ ونَزَلَ . 
ای مردم! این ماه، ماهی است که خداوند، آن را بر ماه‏های دیگر برتری داده است، مانند برتری ما اهل‏بیت بر دیگر مردم. و آن، ماهی است که درهای آسمان و درهای رحمت، در آن گشوده می‏شوند و درهای آتش در آن بسته می‏گردند. و ماهی است که در آن ندا شنیده می‏شود و دعا مستجاب می‏گردد و گریه مورد ترحّم قرار می‏گیرد.

ماهی است که در آن، شبی وجود دارد که فرشتگان از آسمان فرود آمده، بر مردان و زنان روزه‏دار، به اذن پروردگارشان تا طلوع سپیده سلام می‏دهند و آن شب، «شب قدر» است. دو هزار سال پیش از آن که آدم علیه‏السلام آفریده شود، ولایت من در آن شب، مقدّر شد. روزه گرفتن آن، برتر از روزه‏داری هزار ماه است و عمل در آن، برتر از عمل در هزار ماه است.

ای مردم! خورشید ماه رمضان بر مردان و زنان روزه‏دار، با رحمت می‏تابد و ماه آن با رحمت بر آنان نورافشانی می‏کند و هیچ روز و شبی از این ماه نیست، مگر آن که پروردگار متعال، بر سر این امّت، نیکی می‏افشاند. پس هر کس از ریزش نعمت الهی ذرّه‏ای بهره‏مند گردد، در روز دیدارش با خدا، نزد خداوند، گرامی خواهد بود و هیچ بنده‏ای نزد خدا گرامی نگردد، مگر آن که خداوند، بهشت را جایگاه او قرار می‏دهد.

ای مردم! این ماه، ماهی است که خداوند، آن را بر ماه‏های دیگر برتری داده است، مانند برتری ما اهل‏بیت بر دیگر مردم. و آن، ماهی است که درهای آسمان و درهای رحمت، در آن گشوده می‏شوند و درهای آتش در آن بسته می‏گردند. و ماهی است که در آن ندا شنیده می‏شود و دعا مستجاب می‏گردد و گریه مورد ترحّم قرار می‏گیرد.

بندگان خدا! این ماه شما، همچون دیگر ماه‏ها نیست. روزهایش برترین روزهاست و شب‏هایش برترین شب‏ها و ساعاتش برترین ساعات است. آن، ماهی است که شیطان‏ها در آن در بند و زندانی‏اند؛ ماهی که خداوند در آن، روزی‏ها و اجل‏ها را می‏افزاید و میهمانان خانه‏اش را می‏نویسد؛ ماهی که اهل ایمان با آمرزش و رضای الهی، با شادی و نعمت‏های الهی، و با خشنودی فرمانروای دادگر و توانا، پذیرفته می‏شوند.

ای روزه‏دار! در کار خویش نیک بنگر، که در این ماه، میهمان پروردگار خویش هستی . بنگر که در شب و روزت چگونه‏ای و چگونه اعضای خود را از نافرمانی خدا حفظ می‏کنی. بنگر تا مبادا شب در خواب باشی و روز در غفلت؛ پس این ماه بر تو بگذرد و بار گناهت همچنان بر دوشت مانده باشد؛ پس آنگاه که روزه‏داران پاداش‏های خود را می‏گیرند، تو از زیانکاران باشی و آنگاه که به کرامت فرمانروای خویش نایل می‏شوند، از محرومان گردی و آنگاه که به همسایگی با پروردگارشان سعادتمند می‏شوند، تو از طردشدگان باشی!

ای روزه‏دار! اگر از درگاه صاحبت رانده شوی، به کدام درگاه روی خواهی آورد؟ و اگر پروردگارت محروم سازد، کیست که روزی‏ات دهد؟ و اگر تو را خوار شمرد، کیست که اکرامت کند؟ و اگر ذلیلت ساخت، کیست که عزّتت بخشد؟ و اگر تو را واگذاشت، کیست که یاری‏ات کند؟ و اگر تو را در جمع بندگانش نپذیرفت، بندگی‏ات را به آستان چه کس خواهی برد؟ و اگر از خطایت در نگذشت، برای آمرزش گناهانت به که امید خواهی بست؟ و اگر حقّ خویش را از تو طلبید، حجّت تو چه خواهد بود؟

ای روزه‏دار! در شب و روزت با تلاوت کتاب خدا، به او تقرّب بجوی، که همانا کتاب خدا، شفیعی است که روز قیامت، شفاعتش برای قرآن‏خوانان پذیرفته است و با خواندن آیات آن، از درجه‏های بهشت بالا می‏روند.

مژده ای روزه‏دار! تو در ماهی هستی که روزه‏داریت در آن، واجب، نَفَس کشیدنت در آن، تسبیح، خُفتنت در آن، عبادت، طاعتت در آن، پذیرفته، گناهانت در آن، آمرزیده، صداهایت در آن، شنیده ‏شده، و مناجات در آن، مورد ترحّم است. از حبیبم پیامبر خدا شنیدم که می‏فرمود:

خداوند متعال را در هنگام افطار هر شب ماه رمضان، آزادشدگانی از آتش است که شمار آنان را کسی جز خداوند نمی‏داند. شمار آنان، نزد او در علم غیب است. پس چون آخرین شب این ماه شود، خداوند به شمار همه کسانی که در تمام این ماه آزاد کرده، آزاد خواهد نمود.

مردی از قبیله هَمْدان برخاست و گفت: ای امیر مؤمنان! از آنچه حبیب تو درباره ماه رمضان فرمود، بیشتر بگو.

فرمود: باشد! شنیدم که برادر و پسر عمویم، پیامبر خدا، می‏فرمود: «هر کس ماه رمضان را روزه بدارد و خود را در این ماه از حرام‏ها نگه دارد، وارد بهشت می‏شود.»

آن مرد همدانی گفت: ای امیر مؤمنان! از آنچه برادر و پسر عمویت درباره ماه رمضان فرمود، بیشتر بگو.

فرمود: باشد! شنیدم که دوستم پیامبر خدا می‏فرمود: «هر کس از روی ایمان و به خاطر اجر الهی، [ماه] رمضان را روزه بدارد، وارد بهشت می‏شود.»

مرد همدانی گفت: ای امیر مؤمنان! از آنچه دوستت درباره این ماه فرمود، بیشتر بگو.

فرمود: باشد! شنیدم که سَرور اوّلین و آخرین، پیامبر خدا می‏فرمود: «هر کس [ماه] رمضان را روزه بدارد و در شب‏های آن حرام نخورد، وارد بهشت می‏شود.»

مرد همدانی گفت: ای امیر مؤمنان! از آنچه سرور اوّلین و آخرین با تو درباره این ماه گفت، بیشتر بگو.

فرمود: باشد! شنیدم که برترینِ پیامبران و فرستادگان و فرشتگان مقرّب می‏فرمود: «همانا سَرور اوصیا، در سَرور ماه‏ها کشته می‏شود.»

گفتم: ای پیامبر خدا! سرور ماه‏ها، کدام است و سرور اوصیا کیست؟

فرمود: «امّا سرور ماه‏ها، ماه رمضان است و امّا سرور اوصیا، تویی، ای علی!»

گفتم: ای پیامیر خدا! آیا چنین خواهد شد؟

فرمود: آری، به پروردگارم سوگند! همانا نگون‏بخت‏ترینِ امّت من، برادرِ پی‏کننده ناقه ثمود، برمی‏خیزد و ضربتی بر فرق سرت می‏زند که محاسنت از خون آن، رنگین می‏شود.

پس مردم شروع به گریه و شیون کردند. و حضرت علی علیه‏السلام خطبه‏اش را به پایان برد و فرود آمد.
 کتاب ماه خدا، ج 1، ص 176
فضائل الأشهر الثلاثة : ۱۰۷ / ۱۰۱
/ 0 نظر / 7 بازدید